Historie van mindfulness

Mindfulnessmeditatie vindt zijn oorsprong in vipassana, een van de oudste oosterse meditatietechnieken, die vaak aan Boeddha zelf wordt toegeschreven. Vipassana kan worden vertaald als ‘inzicht’ of ‘duidelijk zien’, en staat in Nederland daarom ook wel bekend als ‘inzichtmeditatie’.

Tegenwoordig is mindfulness bekender dan vipassana; mindfulness heeft een vlucht genomen in de Westerse maatschappij, onder andere door het werk van Jon Kabat-Zinn (grondlegger van de MBSR mindfulnesstraining).

“Mindfulness is niet wat je denkt.”
~Jon Kabat-Zinn

Mindfulness meditatie

Mindfulnesstraining: een boost start

Door het ontwikkelen van aandacht, gewaarzijn, inzicht en mededogen, zitten de deelnemers aan de mindfulnesstraining na acht weken beter in hun vel. De training is een ‘boost start’; net als bij leren rijden, is het behalen van het rijbewijs slechts een start. Na de training blijf je zelf oefenen.

Tijdens de training wordt samen geoefend en wisselen we de ervaringen tijdens het thuis oefenen uit. De groep werkt motiverend en soms ook als een ‘stok achter de deur’: alle begin is moeilijk en door de wekelijkse bijeenkomsten zet je jezelf er eerder toe om daadwerkelijk te mediteren. Na acht weken heb je een redelijke routine opgebouwd en zijn de dagelijkse oefeningen in je leven opgenomen, net zoals je dagelijks eet, slaapt en doucht.

MBSR, MBCT en andere mindfulnesstrainingen

De mindfulnesstraining is oorspronkelijk ontwikkeld door Jon Kabat-Zinn. Zijn trainingsprogramma is de MBSR. Later hebben Zindel Segal, Mark Williams en John Teasdale een variant ontwikkeld: de MBCT. Ook David Dewulf heeft veel betekend voor het verder ontwikkelen van de praktische training in de Benelux en Europa.

Inmiddels zijn er meer varianten ontstaan of ze worden momenteel ontwikkeld. Allesmaal bouwen ze voort op de twee basisprogramma’s. Voorbeelden zijn de MBCTCa(MBCT voor kanker, m.n. Trish Barley in Engeland) en MECL (Mindful Eating, Concious Living) van het Centre for Mindful Eating and Nutrition in België).

Thich Nhat Hanh en mindfulness

Thich Nhat Hanh wordt ook wel gezien als degene die mindfulness naar Europa heeft gebracht. Hij heeft veel mooie boeken geschreven over mindfulness en tijdens zijn retraites of een verblijf in zijn mindfulness centrum in Frankrijk word je echt ondergedompeld in mindfulness en compassie. Hij heeft echter niet bijgedragen aan de populaire achtweekse mindfulnesstraining die inmiddels overal kan worden gevolgd.

MBSR: Mindfulness Based Stress Reduction

MBSR (de basisvorm voor de achtweekse mindfulnesstraining) is ontwikkeld in de Verenigde Staten, door Jon Kabat-Zinn. Hij ging eind jaren ’70 aan de slag met mensen die in het reguliere medische circuit uitbehandeld waren. Denk aan terminale kanker, chronische pijn en amputaties. Deze mensen konden niet meer ‘geholpen’ worden in de traditionele medische zin: er viel niets meer te fixen. Het enige wat nog mogelijk was: ze helpen met zichzelf en hun leven (wat nog resteerde) te leren leven.

Jon Kabat-Zinn putte uit zijn eigen jarenlange ervaring met boeddhistische meditatie (vipassana) en het effect dat dit heeft op de manier waarop je met jezelf en met je leven omgaat. Veel van zijn programma ontstond vanzelf. Zo zag hij de mensen met hun emotionele en lichamelijke pijn en kreeg hij de ingeving: “Ik wil ze laten liggen en ontspannen.” En zo ontstond de lange lichaamsscan die in de eerste weken wordt geoefend.

De training heeft veel effect op mensen. Ze leren leven met wat er is en de chronische pijn wordt zelfs minder door de MBSR-training. Er zijn veel filmpjes te vinden op YouTube, waarin Jon Kabat-Zinn aan het woord is. Ik denk dat een van de belangrijkste uitspraken van hem is:

“Zolang je ademhaalt, is er meer goed met je
dan dat er mis met je is.”

Het MBSR-programma is eigenlijk sinds de jaren ’80 niet meer verder ontwikkeld. Dat hoeft ook niet, want het is heel effectief zoals het is. Door voortschrijdende inzichten en de wens om de training op meer gebieden toe te passen, zijn er wel variaties ontwikkeld. De bekendste is de MBCT.

MBCT: Mindfulness Based Cognitive Therapy

MBCT (een aangepaste vorm voor de achtweekse mindfulnesstraining) is ontwikkeld in de klinische psychologie en psychiatrie en wordt vooral ingezet ter voorkoming van herhaling van depressies. 17% van de Westerse mens en 20 tot 25% van de vrouwen krijgt in zijn/haar leven een depressie. Bij meer dan de helft herhaalt zo’n episode zich. MBCT vermindert de kans op herhaling met ongeveer de helft.

Een belangrijk verschil met de MBSR is dat er naast het samen oefenen en ervaringen uitwisselen, een rode draad door de training loopt die is ontleend aan de cognitieve psychologie. Dit kan nog wat meer inzicht geven in je automatische gedachten en mentale processen. Overigens zonder dat er iets hoeft te worden veranderd. Want je bent al helemaal Ok, precies zoals je bent!

Facebooktwittergoogle_pluslinkedinmail