Altruïsme en materialisme

altruïsme = menslievendheid, onbaatzuchtigheid, onzelfzuchtigheid; tegengestelde van egoïsme (Van Dale)

Hoewel ik zelf deelneem aan de ratrace in het moderne bedrijfsleven – lease auto, laptop, tijd = geld – bekruipt mij een onbehaaglijk gevoel bij het conservatief rechtse wereldbeeld van “Ieder voor zich en god voor ons allen”. Ik wil me niet overleveren aan een godheid waarvan ik het bestaan betwijfel, dus blijft over dat iedereen slechts bezig is met zelfverrijking? Volgens mij is er meer onder de zon.

piramide van Maslow

Wanneer is het genoeg? “Ieder voor zich” is effectief tot het moment waarop de omstandigheden voor (prettig) overleven zijn bereikt. Eten, drinken, kleding, een dak boven je hoofd. Zoals we weten van Maslov komen we in de piramide vervolgens bij de behoefte aan een sociaal leven en daar komt een ander soort behoeften, een andere gerichtheid om de hoek kijken. Men gaat om zich heen kijken, bouwt relaties met anderen op. Hierbij kan “wederkerig altruïsme” een belangrijke rol spelen: als jij wat voor mij doet, dan doe ik de volgende keer wat voor jou. De ene aap vlooit de andere, opdat de ander deze dienst met gelijke munt terug zal betalen. Toch meen ik dat altruïsme meer is dan dat. Onderstaand filmpje is een goed voorbeeld waar deze wederkerigheid niet zichtbaar is en zeker niet wordt gegarandeerd.

Ken Wilber heeft een met Maslov vergelijkbare ontwikkelingstheorie opgesteld; de ontwikkeling gaat van egocentrisch naar etnocentrisch. Eerst zorgt men voor zichzelf, dan voor zijn directe omgeving (familie, vrienden en buren). Als op dat niveau alles in orde is, richt men zich op een grotere groep om zich heen, zoals het hele dorp, land of ras – de etnische groep. En als ook dat op rolletjes loopt, zal men de focus verder verbreden en richt men zich op de hele wereld. De hierna volgende scope is universeel en meer spiritueel van aard. De moraal van dit verhaal is dat men de focus steeds zal verbreden als het goed gaat. De vorige scope is opgenomen in (is inclusief in, “embedded” in) de actuele scope (je buren maken deel uit van het dorp, je dorp maken deel uit van je land, etc.), er komt steeds een laag bij. Een belangrijke aanvulling is dat als er een periode aanbreekt van krapte of – vooral – angst, men zijn scope weer wat vernauwt – terugvalt naar het vorige niveau.*

De Nederlandse maatschappij wordt weleens “af” genoemd. In materiële zin hebben we alles. Hoewel er nog gediscussieerd wordt over de verdeling van al deze rijkdom, zijn we min of meer aan het einde van de groei gekomen. Maar we zijn niet gelukkig, dus we hebben niet het gevoel dat we aan het einde van de groei zijn en dat het af is. Hoe komt dat? We kijken naar de verkeerde dingen of met de verkeerde ogen naar onze situatie. We zouden ons heil niet moeten zoeken in deze materële zaken, we moeten ons gaan realiseren dat deze ons niet zullenn brengen wat we echt willen – we worden er eigelijk niet rijker van. Echte rijkom zit niet in dingen. Ga maar bij jezelf na: wat waren de mooiste momenten in je leven? Niet die nieuwe keuken of auto, toch? Ons groeipotentieel zit in de hogere lagen van de Maslov-piramide: een sociaal leven en zelfontplooiing. (Weer) worden wie je ten diepste bent, je talenten ontplooien, je spontaniteit en je oorspronkelijke kwaliteiten uitleven en dit alles delen met iedereen die je lief is. Deze immateriële zaken zijn onuitputtelijk – er is genoeg voor iedereen.

The best things in life aren’t things

Als we in het materialistische paradigma blijven zitten, er van uit gaan dat spullen ons geluk en voldoening zullen geven en ons frustreren dat we niet nog meer en meer geld en bezittingen kunnen vergaren, vallen we terug in onze ontwikkeling, worden we angstig. We sluiten de gelederen, trekken hoge muren op en graven diepe slotgrachten. Daarmee sluiten we die “anderen” buiten, maar vooral sluiten we onszelf op en benemen we onszelf de ruimte voor verdere ontwikkeling, ontplooiing, zelfverwerkelijking en liefde. Het wordt dus tijd dat we massaal een andere bril opzetten, de bril waardoor we de wereld zien als een speelveld en ons leven als een ontwikkelpad. En dat we gaan kijken naar waar we echt gelukkig van worden: onszelf zijn, onze vormkracht uitleven, in verbinding zijn met onze omgeving, liefde geven en ontvangen.

spiral dynamics

*) De theorie van Ken Wilber heeft een grote overlap met spiral dynamics, een theorie die is ontwikkeld in de Verenigde Staten en ook uitgaat van het steeds verder ontwikkelen van individuen en sociale groepen. Ook hier vormt het een niveau de basis voor het volgende niveau en wordt het in het volgende niveau opgenomen. Ken Wilber gaat verder dan spiral dynamics, in de mogelijkheden voor het ontwikkelen van de mensheid naar een spiritueel niveau.

Facebooktwitterlinkedinmail
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

zestien − 12 =

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.