Hoe word je stress de baas?

I think it's stress

In ons dagelijks leven komen we in stressvolle situaties terecht. Dat is onvermijdelijk. In vroeger tijden ging dit vooral om direct levensgevaar – plotseling oog in oog staan met een beer. Tegenwoordig zijn de veroorzakers van stress in de meeste gevallen geen zaken van leven of dood, maar hebben ze te maken met bijvoorbeeld voldoen aan verwachtingen van anderen of de constante tijdsdruk waarmee we leven. Zowel in werk- als privésituaties.

Kunnen we stress de baas worden en zo ja, hoe? Er zijn verschillende strategieën voor het omgaan met stress. De een is onbewust, de ander bewust.

De externe oorzaak aanpakken

Deze strategie richt zich op de externe stressprikkel. Denk hierbij aan het verminderen van de werkdruk en het oplossen van fouten in (keten-)processen. Dit is een goede oplossing, als de oorzaak duidelijk is en daadwerkelijk opgelost kan worden. Echter, in een veranderlijke wereld zullen er snel nieuwe stressprikkels ontstaan. Daarnaast is het niet altijd mogelijk de externe oorzaak weg te nemen.

Als we de stressprikkel niet kunnen wegnemen, dan is de volgende stap om te gaan kijken naar onze eigen reactie. Er zijn verschillende strategieën, gericht op onze mentale reacties.

De situatie herijken

De eerste mentale strategie houdt in, dat u anders naar de situatie kijkt. Stel dat uw baas druk op u uitoefent, dan kunt u de reden hiervoor achterhalen. Misschien staat hij op zijn beurt onder zware druk. Het effect hiervan is, dat u uw baas niet langer als de veroorzaker van de stress ziet. Nu zit u samen in hetzelfde schuitje en gedeelde smart is halve smart.

Deze strategie is een rationele methode die een beroep doet op uw vermogen om de situatie in een breder perspectief te zien. Omdat veel van ons gedrag en van onze reacties niet rationeel wordt aangestuurd – meer dan 90% van ons handelen gebeurt onbewust – is deze strategie beperkt toepasbaar.

onder water is het onbewuste

Stress en emotie

We kijken nu naar uw emotionele reactie. De stressprikkel (bijvoorbeeld de verhoogde werkdruk) is weliswaar vervelend, maar u voegt hier zelf (min of meer automatisch en onbewust) lading aan toe door uw eigen levensovertuigingen, uw ervaringen uit het verleden en uw verwachtingen voor de toekomst. Misschien herkent u een van onderstaande zinnetjes; misschien weet u wel welke zinnetjes er bij u opkomen als iemand u onder druk probeert te zetten.

“Wie denkt hij wel dat hij is?”
“Ziet hij dan niet dat ik het al zo druk heb?”
“Ik word niet serieus genomen.“
“Als dit zo blijft, dan red ik het op den duur niet.”
“Ik kom altijd in dit soort situaties terecht.”
“De vorige keer ging ik fouten maken doordat het te snel af moest, dat gebeurt nu vast ook!”
“Hij bekijkt het maar!”

Doordat u deze zinnetjes toevoegt aan de situatie, wordt de stressprikkel sterk vergroot. De emotionele lading is medeveroorzaker van de stress. Ook hier kunt u op verschillende manieren mee omgaan. De ene strategie is vermijding van stress, de andere is het onderzoeken ervan.

Vermijding van stress

U bouwt dagelijks stress op, door de externe prikkels en door uw emotionele toevoegingen. Aan het einde van de week is er een voorraad in u opgehoopt. U gaat op zoek naar manieren om de stress weer weg te laten vloeien. Als u een man bent, is de kans groot dat u flink gaat sporten of de kroeg in gaat. Als u een vrouw bent, zult u misschien eerder kiezen voor het van u af praten (met vriendinnen of met een psycholoog) of voor wellness in de vorm van yoga, massage, e.d.

Hier is niets mis mee, maar hiermee pakt u de oorzaak niet aan. U bestrijdt de symptomen en u blijft ronddraaien in een soort vicieuze cirkel van stress opbouwen en weer ontladen.

De stress onderzoeken

Als we de stressprikkels als een gegeven zien – een ‘fact of life’ – en we willen uit de vicieuze cirkel stappen, dan is deze strategie het overwegen waard. De automatische reactie op stress – we gaan even terug naar de beer in de oertijd – is vechten of vluchten. Ofwel we worden agressief, ofwel we trekken ons terug. Beide gebeuren automatisch en dat is maar goed ook, want als je oog in oog staat met een grote bruine beer heb je geen tijd om hierover na te denken. Deze automatische reacties hebben we nog steeds in ons, we zijn nog steeds biologisch geprogrammeerd om onbewust – vanuit instinct of intuïtie – te handelen. We hebben geen keuze en zijn ‘slachtoffer’ van de automatische piloot.

Als we de automatische piloot af konden zetten, dan zouden we weer zelf achter het stuur kunnen zitten en onze eigen koers bepalen. We zouden dan meer grip krijgen op onze eigen reactiepatronen. Het goede nieuws is, dat dit kan en dat het helemaal niet zoveel tijd hoeft te kosten om dit te bereiken. We doen dit door stil te staan bij onze automatische reacties. “Wat denk ik nu?“ “Wat voel ik in mijn lijf?” “Welke gevoelens of emoties komen daarbij op?” Dit onderzoek kunt u doen in een veilige omgeving, in een trainingssituatie of tijdens uw meditatiebeoefening: als u erop gaat letten, dan blijkt er heel veel te gebeuren, terwijl u probeert ‘niet te doen’. U wordt zich bewust van uw automatische gedachten.

De volgende stap is dat u zich niet alleen bewust bent van uw automatische gedachten, maar dat u een keuze hebt om daar wel of niet naar te handelen. En misschien – als u met mildheid naar uzelf leert kijken – veranderen uw automatische gedachten op den duur.

kijken naar wat er gebeurt

Deze laatste strategie is wat u aanleert tijdens de achtweekse mindfulnesstraining. Het programma is zo opgebouwd, dat u de fases van bewustwording en keuzes doorloopt. Misschien krijgt u al een glimp te zien van meer mildheid, echter in de meeste gevallen is acht weken daar nog wat kort voor. De meeste mensen merken het enorme effect van de training en blijven na de achtweekse oefenen. En zo ontwikkelen ze de zelfcompassie in de loop van de tijd.

Mindfulnesstraining is geen therapie. Het idee is, dat het niet gaat om de inhoud van uw automatische gedachten en gevoelens, maar om het proces. Als u het proces kunt stopzetten, dan bent u op de goede weg. Maar het kan zijn dat u wel wat tegenkomt als u zo naar uzelf gaat kijken en zich bewust wordt van uw overtuigingen en de hiermee gepaard gaande gevoelens. Natuurlijk kunt u dan op pad gaan met een coach, om de inhoud op een rij te zetten. Het is dan fijn als de coach ook vanuit mindfulness werkt of daarbij kan aansluiten. Overigens kunnen de meeste mensen de mindfulnesstraining doen, zonder dat ze verdere ondersteuning nodig hebben.

Vergoeding

Werknemers die last hebben van stress of burn-out krijgen steeds vaker de mindfulnesstraining vergoed door hun werkgever. De kosten van de training zijn een schijntje vergeleken met de kosten van ziekteverzuim.

Facebooktwitterlinkedinmail