Op bezoek bij Thich Nhat Hanh

Ik ben op bezoek geweest bij Thay (“leraar”), in Plum Village. Eindelijk heb ik de man in levenden lijve gezien. Degene die mindfulness in Europa vestigde, de man van de loopmeditaties. Maar vooral: een man met een prachtige uitstraling. Rustig, vriendelijk, bescheiden, vol wijsheid en mededogen. Alleen al zijn aanwezigheid verandert de energie in een ruimte. Het klinkt misschien een beetje dweperig, maar geloof me – ik ben een zeer nuchter en vaak sceptisch mens – deze man is gewoon heel bijzonder.

Het feit dat mannen en vrouwen gescheiden leven had ik me toch anders voorgesteld. We bleken daadwerkelijk het grootste deel van de tijd in onze eigen “Hamlet” door te brengen (ik dacht eerst nog dat we alleen ’s avonds en ’s nachts op onze eigen hamlet zouden zijn). Slechts drie keer bezochten we Upper Hamlet – het dorp van de mannen, waar ook Thay zelf woont. En slechts twee keer hebben we hem gezien, toen hij Dharma Talks (lezingen) gaf. Ik was daar teleurgesteld over, maar later bleek dat ook de mannen in Upper Hamlet Thay alleen die twee keer zagen en dat Thay altijd maar twee keer per week meedoet aan het groepsleven. De man leidt een teruggetrokken bestaan, hij woont alleen ergens op het terrein.

Loopmeditatie

Ik had mijn hoop ook gevestigd op een loopmeditatie met Thay. Ik zag mezelf al, zoals op de foto’s, samen met de meester voortschrijdend over de paden van de Hamlet. Helaas, deze wens is niet in vervulling gegaan. De na de Dharma Talks geplande loopmeditaties zijn beide keren gecanceld, de eerste keer vanwege slecht weer (so what, zou ik zeggen) en de tweede keer omdat Thay op dreef was en zijn Dharma Talk veel langer duurde dan gepland: de man was drie uur aaneengesloten aan het woord over relaties en intimiteit. En al die drie uur zat iedereen muisstil naar hem te luisteren. Als je je bedenkt dat de man in de tachtig is, stijgt je bewondering nog meer – wat een energie. Maar wel jammer van de loopmeditaties, dus. Want in alle bescheidenheid: die meditatievorm ben ik hier in Utrecht en omgeving op de kaart aan het zetten. En het zou leuk zijn geweest als ik de kunst eens IRL van the master af had kunnen kijken.

Dus, Thay: blijf nog een tijd leven in goede gezondheid, dan kom ik nog wel een keer voor de herkansing. Deal? (Je mag natuurlijk ook nog lang blijven leven om je goede werk voort te zetten natuurlijk, en bij te dragen aan vredesprocessen zoals in het Israël-Palestinaconflict.)

Ook de loopmeditaties in mijn eigen hamlet (“Lower Hamlet” genaamd) werden enkele keren gecanceld, wederom vanwege het slechte weer. Nu loop ik in Nederland altijd – regen, sneeuw en ijs houden mij niet tegen, tenzij ijs en sneeuw de reis naar het wandelgebied onmogelijk of te gevaarlijk maakt. Maar misschien zijn ze in Zuidwest-Frankrijk domweg niet gewend aan zoveel kou en natheid. Eén keer, op de laatste middag voor vertrek – de zon scheen en de temperatuur was weer gestegen tot een behaaglijke 8 graden – gingen we met de nonnen lopen. Het asfaltweggetje op waar ongeveer één auto per uur langskomt, met de hele groep, langzaam lopend (2 passen per inademing, 2 passen per uitademing) – nog geen 200 meter hebben we gelopen. Ja, ook terug, dus naar boven afgerond hebben we ongeveer 400 meter gelopen. Dat was het; na een kwartier waren we terug bij de start. Voordat we de terugweg aanvingen, deden verschillende mensen wat lichte lichamelijke oefeningen; uitleg of begeleiding was er niet bij. Ik kreeg daar wel een gevoel bij van “Is dit alles?”

Ja, dat was alles. Misschien was de teleurstelling nog wel veel groter geweest als ik daadwerkelijk met Thay had kunnen lopen. Dan was het misschien wel net zo kort geweest en ook zonder verdere toelichting.

Gelukkig heb ik nog een mooi boekje met een cd met begeleide loopmeditaties, waarbij je langzaam wordt voorbereid: eerst zittend ademen, dan staand ademen, dan langzaam gaan bewegen. Misschien had ik dat wel verwacht, maar ik had inmiddels beter kunnen weten: op Plum Village wordt alles gedaan met een grote vanzelfsprekendheid en het lijkt volkomen overbodig om iets uit te leggen. Na enige tijd van min of meer succesvol kopiëren van het gedrag dat je anderen ziet vertonen (die je al dan niet terecht aanziet voor oudgedienden), voeg je je vanzelf naar de heersende mores. Het heeft ook wel wat: het niet weten waar je beland bent en waar je aan toe bent werkt ontregelend en als je je daaraan overgeeft, ontstaat er ineens veel ruimte en lijkt van alles mogelijk.

Ontregelend en geestverruimend

Niet geheel toevallig las ik tijdens de retraite het essay dat Joke Hermsen schreef ter gelegenheid van de maand van de spiritualiteit: Windstilte van de tijd. Zij schreef hierin ook iets over het vertrekken uit je vertrouwde omgeving:

Reizen, en dus het vertrekken van daar waar je gewend bent te zijn, is op zich al een filosofische houding aannemen, meende de zestiende-eeuwse denker, schrijver én fervente reiziger Michel de Montaigne. Zodra hij de deur achter zich dichttrok en op pad ging, liet hij zijn vaste overtuigingen en dagelijkse sores thuis achter; hij ging zo veel mogelijk onbepakt op reis. (…)
Denken richt zich volgens Montaigne niet op dat wat reeds gedacht is, maar juist op datgene wat nog niet onder woorden gebracht is. Daarom zou elke filosoof- en waarschijnlijk ook elke schrijver en kunstenaar – een reiziger moeten zijn, meende hij , omdat het ongezegde waarnaar zij op weg zijn hun met name te binnen kan vallen als ze hun vertrouwde domein verlaten. Het vreemde van een nieuwe omgeving schiet gaten in onze vaste denkpatronen. Het laat een frisse wind door onze hoofden en vastgeroeste denkbeelden waaien.

Ik hield mezelf nooit voor een goed zangeres. Vroeger op school kende ik altijd alle liedjes uit mijn hoofd voordat de rest de eerste regel kon onthouden en ik was de vaste invalkracht voor alle solo’s en optredens. Ik was en ben ook muzikaal genoeg. Maar ik geloof niet dat ik echt goed kan zingen. Eén vrouw wees me er eens fijntjes op dat ik vals zong (maar dat deed ze zelf ook), maar vooral het feit dat ik eigenlijk nooit een echte rol kreeg maar slechts de back-up was, lijkt me veelzeggend genoeg om me op zanggebied bescheiden op te stellen – met uitzondering van die keren dat ik genoeg heb gedronken om de bezwaren te vergeten of achteloos terzijde te smijten.

Maar toen was er kerst in Plum Village. De nonnen hadden erg hun best gedaan om de leukste of bekendste kerstliedjes in diverse talen te verzamelen (of gewoon alles wat ze te pakken konden krijgen) en in plaats van de loopmeditatie werd (vanwege het slechte weer) steeds zingmeditatie gedaan. De eerste dag zat ik daar wat verloren bij; ik kende de liedjes niet of in ieder geval niet in de aangewezen taal (Engels, Frans, Spaans, Italiaans, Duits of Vietnamees!) en de schroom speelde me ook parten. Na een goede nachtrust en een lazy morning (geen meditatie om 6 uur), begon ik hier echter anders naar te kijken. Het had wel wat, die samenzang met 50 of meer vrouwen tegelijk. De een had een stem als een nachtegaal, de ander zat te brommen als een beer en een derde zat te kraken als een kraai. Dus trok ik de stoute schoenen aan en begon ik voorzichtig mee te doen. En het werd steeds leuker! Ik zong zachtjes mee en zocht de tonen en ademmomenten die mij pasten, niet gehinderd door het hier of daar missen van een lettergreep: de overige 49+ vrouwen vingen dit wel op. Tot mijn genoegen werd mijn stem niet schor deze keer, zoals ik vroeger altijd gewend was. Blijkbaar was ik op mijn gemak.

Schoenen

Nog even over die stoute schoenen: deze moesten steeds aan en uit. Lower Hamlet is een complex van diverse gebouwen, verbonden door grind- en modderpaadjes. Dus bij iedere deur stonden steeds 100 paar schoenen en bij het in- en uitlopen was er het terugkerende sjorwerk aan wandelschoenen en winterlaarzen. Zo niet voor de nonnen: die liepen allemaal heel comfi op instappers en slippers. Hier kon je de beginners er zo uit pikken: degenen die niet onder het steeds weer dichtknopen of –ritsen van hun schoenen uitkwamen gingen iedere keer zuchtend aan de slag. Gelukkig had ik winterlaarzen met veters die ik halfopen kon laten, waardoor ze bijna voor instappers door konden gaan. Maar ik heb onder andere Carla – een van de weinige gasten uit Nederland – heel wat horen mopperen.

Een ander nadeel van het steeds uitdoen van de schoenen was dat het een stuk kouder is op kousenvoeten. Zeker gezien het feit dat het gas op dreigde te raken in het kerstweekend, wat reden was voor de nonnen om de verwarming heel laag te zetten. We liepen de hele dag in onze winterjassen rond, ook bij het eten, het mediteren en het zingen. Maar wel op kousenvoeten. Gelukkig had ik mijn pantoffels van huis meegenomen en een grote fleecedeken. Waar ik niet bij stil had gestaan was, dat ik deze attributen steeds van het ene naar het andere gebouw zou moeten verplaatsen, met een beetje geluk in combinatie met een kop thee en een bord eten met bestek. De handen zijn al gauw vol natuurlijk, dus ook ik heb diverse capriolen uit moeten halen – zeker op de momenten waarop ik met bord eten, bestek, kop thee, pantoffels en fleecedeken in de hand, een deur open en dicht moest doen en mijn schoenen aan- of uittrekken. Je zet je eten toch liever neer niet tussen 50+ paar modderige schoenen. Kortom, dat waren zoal de marginale uitdagingen tijdens een week Plum Village. Ook hier hadden de nonnen een zeer comfi oplossing voor: ze hadden allemaal eigen kommen met deksel en een uitsparing voor de steel van hun lepel of vork. Niet alleen handig voor het transport – hun maaltijden bleven ook lekker warm terwijl 100 vrouwen – klungelend met spullen en schoenen – langzaam binnen stroomden in de eetzaal. Want we begonnen altijd pas met eten als iedereen zat.

Genieten

Dat het zo koud was, was overigens een bijkomstigheid van op zich iets heel moois: op 23 december, de avond vóór kerstavond begon het te sneeuwen. De kinderen van Plum Village hebben de 24e bij wijze van sneeuwpop een reuze-boeddhabeeld gemaakt van sneeuw, waarover de nonnen giechelend oordeelden dat “it looks like a monkey!”. We hadden een prachtige, witte kerst en de sneeuw was hier een heel stuk minder vanzelfsprekend dan wij in Nederland het inmiddels alweer beschouwen na een paar jaar met goede winters. Iedereen genoot ervan. Natuurlijk mede omdat mindful leven betekent dat je steeds weer opnieuw kijkt, niets als vanzelfsprekend ziet en niet op de automatische piloot leeft. Dan geniet je steeds van de mooie dingen in het leven, alsof je ze voor het eerst meemaakt.

Waar ik ook zeer van heb genoten, was het eten. Veganistisch Vietnamees eten – echt een aanrader! Er was altijd veel keuze en van alles was er meer dan genoeg. Uiteraard werd ook bij het eten geen uitleg gegeven. Als het vlees bevatte was ik waarschijnlijk met een grote boog om de meeste gerechten heen gegaan, maar omdat alles uit groente, vruchten, noten en zaden bestond, besloot ik al gauw om alles gewoon te proberen. Het enige wat daarbij mis ging, was dat ik een paar keer iets voor groente aanzag wat meer in de regionen van harissa en sambal thuishoorde, waardoor ik maar wat blij was met het schepje rijst en het kopje thee. Verder was alles lekker. Uiteraard ontwikkelde ik in de loop van de week mijn voorkeuren – de paddestoelen vond ik bijvoorbeeld altijd heel smakelijk, maar ik at eigenlijk alles wat op het menu stond. Behalve de Belgische frieten op de laatste avond – ik dacht: “Die kan ik iedere dag krijgen,” en liet ze wijselijk staan.

Je gaat van zo’n heel ander dieet ook heel anders poepen. Opvallend was, dat – terwijl ik normaal zeer geregeld last heb van veel gerommel in mijn buik, buikpijn en winderigheid – mijn buik helemaal tot rust kwam. De vele vezels joegen mijn darmen niet op tilt, in tegendeel: ik denk dat ik een prima reinigingsweek heb gehad. Het voelde goed. Wat natuurlijk meespeelt, is dat de buikpijn bij mij in direct verband staat met stress. En behalve het met-veel-spullen-in-je-handen-je-schoenen-uittrekken-ritueel, was er helemaal niets te vinden in Plum Village wat ook maar een greintje stress kon veroorzaken. Ik had wel wat kunnen verzinnen natuurlijk. Dat ik de kou niet meer trok, of dat ik me aan mensen om me heen ging ergeren. Dat soort zaken was gelukkig niet aan de orde, ik accepteerde – na de eerste dag waarop ik te moe was om er lol in te hebben – alles zoals het was. De teleurstelling over de loopmeditatie was ook niet veel meer dan een constatering. Alles ging zoals het ging. Ik heb ook wel geboft denk ik, met de roommate die ik had. Het was allemaal heel relaxt.

Ik heb nog wat foto’s, die plak ik nog wel onder de tekst. Als je nog twijfelt of het ook wat voor jou is, een week Plum Village: doen! Gewoon gaan. Ik weet zeker dat iedereen er op zijn manier wat aan heeft. Ik heb al zitten denken dat een vriendin van me hier zou wegzakken in het heerlijke “niets hoeven” (of gestrest zou raken door de afwezigheid van dingen die gedaan moeten worden). Dat mijn moeder hier zou kunnen oefenen met het loslaten van emoties en zich zou kunnen overgeven aan het feit dat er nu eens voor haar zou worden gezorgd. Dat mijn ex-manager hier zou kunnen ontdekken dat het leven zoveel meer is dan het nastreven van succes en erkenning. En dat mijn vader hier zou kunnen leren dat mannen ook zachtaardig, open en communicatief kunnen zijn, en daardoor misschien een stapje dichterbij zou kunnen komen bij het erkennen en accepteren van zichzelf.

Verzoening

En ik? Ik heb een belangrijk inzicht opgedaan – niet met mijn hoofd maar met mijn hart, mijn gevoel en mijn lichaam. Wat ik altijd wel kon bedenken maar waar ik nooit helemaal achter kon staan, was dat het mogelijk is een balans te vinden tussen het behouden van mijn eigen ruimte en tegelijkertijd begrip hebben voor mijn vader met al zijn problemen en daaruit voortvloeiend gedrag. Waar ik voorheen eerst lange tijd zeer loyaal aan hem was, maar mezelf daarbij geen ruimte kon geven, en vervolgens de laatste jaren de zaak om had gedraaid en gewerkt had aan het opeisen en behouden van mijn eigen ruimte en aan erkenning voor mezelf, lijkt het er nu op dat ik beide tegelijk kan toelaten. Het voelt nog wat wiebelig, maar voor het eerst voelt het als een reële mogelijkheid.

Thay, zusters (vooral zuster “explanation mark”, voor het delen over het verlies van je broer), Carla, Véronique, meisje wat zich zo mooi uitsprak op kerstavond, Marius, Maarten, Harm en alle andere mensen die ik ontmoet en gesproken heb: bedankt! Jullie hebben allemaal bijgedragen aan mijn proces van verzoening.

Het boek “Reconciliation” van Thich Nhat Hanh, staarde me aan vanaf het eerste moment dat ik in de boekwinkel binnenstapte. Ik heb het een dag later gekocht, maar heb het tot vandaag nog niet opengeslagen. Toch geloof ik dat het onderdeel was van het proces. En ik ga het zeker een keer lezen, in het vertrouwen dat dit tot nostalgie en verder verdieping zal leiden.




Facebooktwittergoogle_pluslinkedinmail